Yumeko.nl maakt gebruikt vancookies.OK

Gratis verzending en retour

Op werkdagen voor 20:00 uur besteld, volgende dag in huis*

De gruwelen rond de verdwenen Aral zee

In het begin van de twintigste eeuw strekte de Aral Zee zich over 450 kilometer uit van zuid-west naar noord-oost en had het een breedte van 290 kilometer. Daarmee was de Aral Zee in grootte het achtste meer ter wereld. Velen van ons hebben dat nog met aardrijkskunde geleerd. Die zee bestaat niet meer.

De uitdroging van het meer wordt beschouwd als een van de grootste milieurampen van onze tijd. Het Aralmeer is vanaf de jaren zestig aanzienlijk kleiner geworden, sinds de massaproductie van katoen om steeds lagere prijzen ging vragen.

Het zoetwatermeer, dat het Aralmeer aan het begin van de 20e eeuw nog was, is inmiddels voor de helft veranderd in een zoutwoestijn en voor de helft in een zoutwatermeer. Volgens een computermodel zal het oostelijke, ondiepe deel (ca 4-5 meter diep) binnen de komende tien jaar uitgedroogd zijn. Het diepe westelijke deel zal nog ongeveer 70 jaar bestaan, ..maar misschien nooit helemaal uitdrogen.

De voornaamste oorzaak van deze ramp is de irrigatie ten behoeve van de katoenteelt, die veel water aan de aanvoerende rivieren heeft onttrokken.

Achtergrond

Het Aralmeer (soms ook: Aralzee) (Kazachs: Арал теңізі, Aral teñizi; Oezbeeks: Orol dengizi; Russisch: Аральское море, Aralskoje more) is de algemene benaming voor een aantal waterbekkens, die vroeger één meer vormden in Centraal-Azië. Het is gelegen op de grens van Kazachstan en het autonome gebied Karakalpakië van Oezbekistan.

Het Aralmeer ontstond ongeveer 10 tot 20 duizend jaar geleden, toen de rivier Amu Darja van richting veranderde en in plaats van naar de Kaspische Zee te stromen de laaglanden van Sarakamysj met water begon te vullen. De Syr Darja en de Amu Darja zijn de belangrijkste rivieren die afwateren op dit meer dat 's winters voor een groot deel dichtvriest.

Hoe groot is het verschil?

Volgens de laatste metingen (door een Russisch-Oezbeekse expeditie in november 2002) bedraagt het absolute niveau van het Aralmeer tegenwoordig 30 meter en 47 centimeter. Het oorspronkelijke niveau (rond 1900) bedroeg 53,5 meter.

Sinds de jaren zestig is het waterniveau dus gedaald met 23 meter, de oppervlakte is bijna vijf keer kleiner geworden en gemiddelde diepte is gehalveerd. In 1987 veranderde het krimpende meer in twee delen; het noordelijke en het zuidelijke Aralmeer. Om de twee delen weer met elkaar te verbinden werd een kanaal gegraven.

Het Aralmeer is nu praktisch gesplitst in drie delen: de zogenaamde Kleine zee in het noorden, die door een dam van de rest gescheiden is en waar het waterniveau relatief constant blijft, en de zogenaamde Grote zee. Deze Grote zee op zijn beurt is in twee delen gesplitst: een diep deel in het westen en een ondiep deel in het oosten. Voorlopig zijn ze door een soort 'zeestraat' verbonden.

De gevolgen van de uitdroging

De gevolgen van de uitdroging zijn niet gering. Het meer is steeds zouter geworden. In de loop der jaren is landbouwgif uit de katoenteelt in het meer terechtgekomen. Door de sterke verdamping wordt het meer steeds zouter en vervuilder. Door opdroging blijven zoutkorsten achter die landbouwgif bevatten, dat door de wind over de omliggende gebieden wordt verspreid en een gevaar vormt voor het milieu en de volksgezondheid. Daarnaast is de hoeveelheid neerslag in de omgeving van het meer verminderd.

De visserij is weggevallen als bron van werkgelegenheid omdat het meer zich heeft teruggetrokken en nauwelijks nog leven bevat; de weinigen die er nog vissen doen dat uitsluitend voor het eigen levensonderhoud (situatie 2004). De voormalige vissershavens Aralsk en Muynoq liggen door de uitdroging niet meer aan het meer en zijn de bron van hun werkgelegenheid kwijtgeraakt. Beide steden zijn veel inwoners kwijtgeraakt en vissersschepen liggen in de voormalige haven op het droge te roesten.

In een poging het droogvallen van het meer tot staan te brengen, is door de Wereldbank $84 miljoen uitgetrokken voor een project om de doorstroming van de rivieren die in het meer uitstromen te verbeteren.

Het project lijkt succes te hebben: In 2006 had de Kleine Zee (die sinds de splitsing van de beide delen in 1990 de helft van zijn oppervlakte en driekwart van zijn volume had verloren) 1/3 meer oppervlakte dan in 2005, toen de Kok-Aral-dam, die Kleine Zee en Grote Zee scheidt, werd opgetrokken. Ook is het zoutgehalte van de Kleine Zee gedaald, en is de vis er in grote hoeveelheden teruggekeerd. Er wordt zelfs weer aan visvangst gedaan, en men hoopt dat Aralsk binnen enkele jaren opnieuw aan het meer zal liggen. De vooruitzichten voor de Grote Zee, en dan met name voor het oostelijk deel, blijven echter somber. Anno 2011 is dit oostelijk deel inmiddels vrijwel opgedroogd.

Biologische wapens op Vozrozhdeniye

Midden in het vroegere Aralmeer lag het eiland Vozrozhdeniye. (Vozrozhdeniye betekent "wedergeboorte" in het Russisch ). Vanwege zijn geïsoleerde ligging werd het sinds 1948 door de Sovjet-Unie gebruikt om er biologische wapens te ontwikkelen en o.a. in de open lucht te testen. Een van de gebruikte bio-wapens is de levensgevaarlijke miltvuurbacterie (=antrax).

In 1991 verlieten de laboratoriummedewerkers het eiland. Ze lieten het overgrote deel van het gebruikte materiaal en afval achter in gebouwen en in containers. In de loop van 2001 groeide het eiland door uitdrogen van het Aralmeer vast aan het vasteland. Daarmee verloor het zijn geïsoleerde ligging en waren de gevaarlijke stoffen en bacteriën eenvoudig toegankelijk geworden.

Een jaar later heeft een opruimexpeditie van 113 personen onder leiding van Amerikaanse legerdeskundigen gedurende 3 maanden zoveel mogelijk afval opgeruimd. Tien ondergrondse miltvuur-opslagplaatsen werden volledig schoongemaakt en ruim 100-200 ton miltvuurbacterieafval is verwijderd. Het is niet duidelijk hoeveel afval op het eiland is achtergebleven. Ook is niet duidelijk in hoeverre de eilandbodem nog steeds vervuild is.